Nguyễn Xuân Nghĩa - HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (III) Thống kê như gà gáy: - nội lực ra sao làm sao ta biết? (26 Tháng Chín 2009)

Nguyễn Xuân Nghĩa:

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (I) Trung Quốc Vĩ Đại và những Vấn Đề Vĩ Đại

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (II) Cái Nghiệp Hợp Tan 

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (III) Thống kê như gà gáy: - nội lực ra sao làm sao ta biết?

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (IV) Xã Hội Hài Hòa - Lãnh đạo mù loà và nguy cơ phân hoá

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (V) Tự Kỷ Ám Thị: Khi sự sợ hãi được định chế hóa

Nguyễn-Xuân Nghĩa:

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (III) 

Thống kê như gà gáy: - nội lực ra sao làm sao ta biết?

Milton Friedman là kinh tế gia bậc thầy, thuộc trường phái tiền tệ với chủ trương nhiệt liệt đề cao tự do kinh tế. Ông cũng từng được mời qua Bắc Kinh diễn thuyết về kinh tế thị trường và quyền tự do chọn lựa của người dân. Ông mất vào tháng 11 năm 2006, ở tuổi 95. Trước khi tạ thế mấy tháng, ông được nhật báo Wall Street Journal phỏng vấn và bài này được tờ báo phổ biến trong số ra ngày 22 tháng Giêng năm 2007.

Ghi rõ như vậy để những ai tò mò có thể tìm đọc lại, khi Friedman được tờ báo mời ông so sánh Trung Quốc và Ấn Độ. Câu trả lời phải làm chúng ta giật mình:

"Trung Quốc vẫn duy trì chế độ tập thể về chính trị và nhân sự trong khi giải phóng dần nền kinh tế thị trường. Tới nay thì điều đó có thành công, nhưng sẽ dẫn tới xung đột vì không thể dung hợp kinh tế tự do với chính trị tập thể. Ấn Độ thì duy trì chế độ dân chủ chính trị nhưng lại quản lý một nền kinh tế tập thể. Bây giờ họ mới bắt đầu giải phóng kinh tế nên sẽ gia tăng mọi quyền tự do, vì vậy xứ Ấn Độ này có vị trí khả quan hơn Trung Quốc".

Có lẽ các kinh tế gia thường nhìn sự việc khác thiên hạ nên mới có lời phán như Milton Friedman. Thiên hạ đang nói đến Trung Quốc như một đại cường, hoặc một mối lo cho thế giới. Không mấy ai chú ý đến Ấn Độ, một xứ có một tỷ 200 triệu dân và sẽ có dân số vượt Trung Quốc trong ít lâu nữa. Ấn Độ có nhiều dân Hồi giáo nhất thế giới và thường bị khủng bố tấn công, nhưng không ai nghe thấy chuyện đàn áp tôn giáo hoặc chà đạp nhân quyền, như Trung Quốc. Và Ấn Độ cũng không có âm mưu bành trướng hoặc đe dọa các lân bang. 

Trong khi ấy, Trung Quốc là người hùng mới nổi!

Milton Friedman không là kinh tế gia bình thường, ông nhìn sự việc khác với thiên hạ cho nên là nhân vật hiếm hoi không tỏ vẻ gì là bị mê hoặc về huyền thoại Trung Quốc mà còn tiên báo điều nghịch lý. Có lẽ vì ông nhìn vào nội lực thật của Trung Quốc. Chúng ta cũng nên thử tìm hiểu về nội lực đó khi cả thế giới cứ nói hoài là khi Trung Quốc tỉnh giấc, thiên hạ sẽ bị chấn động.

Quả nhiên là Trung Quốc đang thành cường quốc kinh tế, có dự trữ ngoại tệ hơn hai ngàn tỷ My kim, làm chủ nợ của Mỹ, đã phóng vệ tinh và đưa người lên không gian, nay đang chế tạo tầu ngầm và sẽ có hàng không mẫu hạm để vươn tới biển xanh dương, v.v...

Nếu còn hồ nghi thì cứ đọc báo với những thống kê hàng ngày về sản lượng kinh tế gia tăng vùn vụt trong khi Hoa Kỳ còn đang suy trầm, suy thoái và mắc nợ tứ tung. 

Hôm đầu tháng Chín vừa rồi, Uỷ ban Phát triển và Cải cách Thành phố Bắc Kinh còn loan báo một con số đầy "ấn tượng" - chữ xuẩn động vì dịch sai của người Hà Nội xin trả lại cho Hà Nội - rằng cuối năm nay thì sản lượng GDP trung bình của một người dân Bắc Kinh sẽ lên tới 10.000 Mỹ kim. So với năm ngoái là 9.075 đô la thì coi như tăng 12,5%. Con số một vạn đồng này có giá trị mầu nhiệm về tâm lý vì là tiêu chuẩn của mức sống trung lưu trên thế giới. Thống kê được tung ra như tiếng gáy trước ngày kỷ niệm 60 năm thành lập Cộng hoà Nhân dân Trung Quốc.

Nhưng người dân tại chỗ thì coi bộ lạnh tanh. Họ đã quen nghe tiếng gáy.

Thế hệ cha anh của họ đã kể lại thành tích long trời lở đất của "Bước nhảy vọt vĩ đại" thời Mao Trạch Đông. Từ nay ta sẽ phú cường yên vui. Sau đó, từ 1959 đến 1961 đã có 36 triệu người chết vì đói ngay trong thời bình (định nghĩa của “cơ hoang”!) Chỉ vì một chuyện rất lạ là chính Mao Trạch Đông cũng không biết gì về thực trạng xã hội, từ các công xã lên tới tỉnh, thành. Không biết gì về thực trạng đó nên dân mới chết đói mà nhà nước vẫn bình chân như vại. Chỉ vì từ cấp thấp nhất lên tới cấp cao nhất của bộ máy hành chánh cách mạng, người người đều thi đua thổi ống đu đủ, với những báo cáo vượt chỉ tiêu trình lên trên. Lên mỗi cấp lại nống thêm một nấc để lập thành tích dâng đảng.

Ở trên cùng, lãnh đạo đảng ngồi uống nước đường trong khi dân đói rã họng, chết như ruồi.

Hai chục năm sau trò đùa man rợ đó, Đặng Tiểu Bình tiến hành cải cách, và ý thức được sự mù lòa của lãnh đạo vì không có thông tin thực tế và thống kê khả tín. Ông muốn hiện đại hoá hệ thống thu thập thống kê và tiêu chuẩn hóa cách đo lường cho khoa học hơn. 

Nhưng ngày nay, ba chục năm sau, tình hình vẫn vậy! 

Tình hình sở dĩ vẫn như vậy sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO năm 2001 nhờ Bill Clinton. Chỉ vì WTO không đòi hỏi xứ này cũng phải có hệ thống thống kê theo cùng tiêu chuẩn, chỉ cần có phương pháp phù hợp với các quốc gia đối tác mà thôi. Nước nào mà khôn ngoan tự cải tiến thì sẽ sáng hơn, nếu không thì ráng chịu!

Vì vậy, ta mới có những tiếng gáy lạc điệu. 

Thí dụ mà những người bị Trung Quốc mê hoặc nhất cũng không thể không biết: Tháng Tám vừa rồi, Cục Thống kê Quốc gia loan báo con số vĩ đại về Tổng sản lượng Nội địa GDP với tăng suất cao bất ngờ, trong khi cả thế giới đang lao đao về nạn suy trầm toàn cầu (global recession). Nhưng con số đó chưa thấm vào đâu vì nếu cộng lại Tổng sản lượng GDP của 31 tỉnh và thành phố của toàn quốc thì còn cao hơn 10%! Cùng một nhà nước lãnh đạo mà ta có hai con số khác nhau... 

Trước đó, vào tháng Tư, Cục Thống kê cũng nói tới mức tăng trưởng sản xuất đáng kể, làm Cục Năng lượng Quốc tế ngạc nhiên vì số cầu về dầu khí của Trung Quốc đã giảm mạnh. Sản xuất nhiều hơn mà lại tiêu thụ ít dầu hơn? Tháng Sáu thì có chuyện sản lượng kỹ nghệ gia tăng đầy ấn tượng – lại chữ ‘ấn tượng’ do Hà Nội dịch đồng dạng vì vừa ngu vừa dốt, từ ‘impressive’ -  là 8,9%. Các chuyên gia hoài nghi dữ kiện đó của Cục Thống kê vì cùng lúc đó số điện tiêu thụ lại sút giảm. Dùng ít điện ít dầu hơn mà vẫn sản xuất nhiều hơn thì chỉ có phép lạ của con trời.

Vì sao lại có chuyện đó?

Vì Trung Quốc có hai hệ thống thu thập thông tin song hành. Một hệ thống là tổ chức thống kê với chức năng hội nhập và đúc kết các con số từ dưới đưa lên. Hệ thống kia là thống kê của các phủ bộ hay cơ quan - cũng của nhà nước. Hệ thống hội nhập là của Cục Thống kê Quốc gia nằm tại Bắc Kinh, có nhân viên ở mọi cấp bên dưới để báo cáo về trung ương. Hệ thống kia là văn phòng thống kê của từng phủ bộ có nhiệm vụ thu thập thống kê trong phạm vi chức năng của họ. Bộ Tài chánh có thống kê về tài chánh, thuế khoá, Bộ Thương mại có con số về đầu tư nước ngoài, v.v... Hai hệ thống ấy gạn ra hai con số không giống nhau vì cùng một nguyên nhân. 

Chúng ta trở lại ý kiến của Milton Friedman.

Vì chế độ chính trị ông gọi là "tập thể", nhân sự trong bộ máy công quyền đều được ở trên bổ nhiệm - trừ nhân sự cấp xã ấp là do dân chúng bầu lên. Vì vậy, tuyệt đại đa số "công bộc nhà nước" đều chịu trách nhiệm với thượng cấp ở trên, là nơi quyết định việc thăng thưởng hoặc cơ hội đỉnh chung làm giàu cho họ. Cho nên họ chỉ phải báo cáo để thượng cấp đẹp lòng, chứ không chịu trách nhiệm gì với những người ở dưới – và dưới cùng là người dân.

Trong công vụ, họ cần đưa lên trên những báo cáo có đặc tính tâng công và mỗi cấp lại châm thêm một "hệ số tâng công" như vậy, cho nên ở trên cùng, những người lãnh đạo đều có một phúc trình màu hồng. Và nhiều khi còn hồng hơn phúc trình của cơ quan khác, về cùng một lãnh vực cần khảo sát. 

Đã vậy, phương pháp thống kê của Trung Quốc cũng có... "màu sắc Trung Hoa", nghĩa là không hoàn toàn giống phương pháp của các nước kỹ nghệ tiên tiến như Mỹ, Âu, Nhật. 

Thí dụ như con số về Tổng sản lượng GDP, Trung Quốc dùng phương pháp quy ra toàn năm, như từ tháng Tám năm này so với tháng Tám năm ngoái. Trong khi các nước kia dùng cả phương pháp đó (xin lỗi, gọi là year-over-year, hay yoy) lẫn phương pháp chi tiết hơn, là từ quý này qua quý sau (mỗi ba tháng). 

Các trường hợp khác biệt ấy có rất nhiều, nhưng điểm cần nói ở đây là truyền thông đôi khi lại không phân biệt hay giải thích, nên dễ kết luận sai và tạo ra ấn tượng (cảm tưởng, định nghĩa của từ này) là kinh tế Trung Quốc tăng trưởng mạnh, thất nghiệp thấp, có lợi tức cao, v.v...

Rồi ngạc nhiên khi có tin là vùng này vùng kia của Trung Quốc có loạn vì dân chúng biểu tình dàn trận với công an!

Những chuyện ngoắt ngoéo ấy dẫn ta về vấn đề chính: đảng viên cán bộ không có trách nhiệm với người dân ở dưới cho nên không còn là tai mắt đáng tin về thực tế xã hội. Khi có vấn đề thì an ninh và công an lại có quyền đàn áp, mà truyền thông bị gạt ra ngoài.

Loạn nhỏ sẽ gây ra loạn lớn làm mọi người đều ngạc nhiên. Ngoại trừ Friedman, nhưng ông đã đi rồi. Chúng ta sẽ còn trở lại những chuyện đáng ngạc nhiên này. Xin chờ số báo tới!

__

Bài thứ ba trong loạt năm bài về Trung Quốc trên Việt Báo, ngày 26 Tháng Chín, 2009. Hình ảnh: thống kê tù mù như KU mới mọc.

Nguyễn Xuân Nghĩa - HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (II) Cái Nghiệp Hợp Tan (21 Tháng Chín 2009)

Nguyễn Xuân Nghĩa:

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (I) Trung Quốc Vĩ Đại và những Vấn Đề Vĩ Đại

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (II) Cái Nghiệp Hợp Tan 

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (III) Thống kê như gà gáy: - nội lực ra sao làm sao ta biết?

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (IV) Xã Hội Hài Hòa - Lãnh đạo mù loà và nguy cơ phân hoá

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (V) Tự Kỷ Ám Thị: Khi sự sợ hãi được định chế hóa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: 

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (II)

Cái Nghiệp Hợp Tan 

Tập trung để ổn định hay Phân quyền để tan rã?

Truyện Tam Quốc Chí Diễn nghĩa mở đầu như sau: "Phàm đại thế trong thiên hạ, cứ tan lâu rồi lại hợp, hợp lâu rồi lại tan: như cuối đời nhà Chu, bảy nước phân tranh xâu xé rồi sau lại hợp về nhà Tần. Đến khi Tần mất, thì Hán Sở tranh hùng rồi sau thiên hạ lại hợp về tay nhà Hán..."

Người Việt chúng ta thường mê truyện Tầu và truyện Tam Quốc thì đọc lầu lầu, mà có khi lại quên mất câu mở đầu của tác phẩm. Đó có thể là một quy luật lịch sử, xuất phát từ một thực tế địa dư. Nói cho thi vị, nó nằm trong lá Tử vi của Trung Quốc!

Quốc gia bát ngát này có địa dư hình thể khá đặc biệt đã ảnh hưởng đến kinh tế, văn hoá và chính trị.

Từ biển Đông đi vào hướng Tây, Trung Quốc có khu vực đầu tiên là cái nôi của nền văn minh gọi là Hoa Hạ, với các sắc dân có thể từ nơi khác về tập trung dần ở tại đây và dựng nên Trung Quốc như ta biết ngày nay. 

Nếu vạch một đường tuyến từ điểm giáp giới với với mỏm cực Bắc của Miến Điện lên tới Bắc Kinh và kéo dài qua phân nửa Đông Nam của Mãn Châu, ta có một đường "đẳng cao tuyến" phân biệt độ mưa (isohyet). Bên phải của đường tuyến ra tới biển là nơi có cùng độ ẩm (36 phân nước mưa) thuận tiện cho việc trồng  trọt. Bên kia là những vùng đất khô cằn. Khu vực này còn có ba con sông lớn là Hoàng hà, Dương tử và Châu giang (tại Quảng Đông) cần thiết cho việc tiêu tưới và vận chuyển. Đây là Trung Nguyên, vùng sinh hoạt tập trung Hán tộc trong khi các sắc tộc thiểu số khác thì sống phân tán trên những vùng còn lại, bị đồng hoá dần. 

Những vùng còn lại đó là 1) khu vực nội địa, nằm ở phía Tây và khó thông thương ra ngoài và 2) khu vực biên trấn tiếp giáp với xứ khác, từ cao nguyên Thanh Tạng qua Tân Cương lên tới Nội Mông và Mãn Châu. Khu vực biên trấn này là vùng trái độn về quân sự để bảo vệ Trung Quốc vì trong lịch sử, các dị tộc hay ngoại bang mà người Hán khinh miệt thường tràn vào tấn công, thậm chí làm chủ Trung Nguyên trong nhiều thế kỷ.

Bài toán hợp tan từ muôn thuở là làm sao thống nhất được Trung Nguyên, kiểm soát được canh nông và phân phối lương thực ở tại đây, khống chế được khu vực nội địa và bảo vệ được khu vực ngoại biên. Ngay tại Trung Nguyên, một bài toán khác cũng từng đặt ra là thống nhất cai trị trên vùng đất trù phú và đông dân nhất: mâu thuẫn Nam-Bắc đã nhiều lần xảy ra và ngày nay, vẫn còn miền Nam nói tiếng Quảng Đông, miền Bắc nói tiếng Quan hoả, ở giữa là nhiều ngôn ngữ địa phương khác.

Vì vậy, mọi triều đại vừa lên cai trị đều phải giữ chặt Trung Nguyên bằng một chế độ tập trung và khống chế được các dị tộc bên ngoài để khỏi bị tấn công. Muốn vậy, phải kiểm soát được các vùng thảo nguyên sa mạc vây quanh và cả những đường chuyển vận huyết mạch xuyên qua khu vực hoang vu đó. Say mê truyện Tầu, chúng ta đã nghe hoặc đọc nhiều về rợ Hung Nô, về mối lo của nhà Hán tại Tây Vực, hoặc sự hình thành của nhiều đợt Vạn lý Trường thành được xây dựng từ thời Chiến Quốc qua nhà Tần, nhà Minh... 

Đấy là biểu hiện của bài toán kết hợp để bảo vệ, nếu không là tan thành nhiều nước... 

Sau các thời Xuân Thu rồi Chiến Quốc, Tần Thủy Hoàng đế đã bãi bỏ chế độ phân phong - chia đất và phong hầu cho tầng lớp quý tộc, về sau họ trở thành nhiều "nước" sâu xé lẫn nhau - để lập ra chế độ quận huyện với một bộ máy quan lại (gọi là hành chánh theo ngôn ngữ ngày nay) do trung ương thống nhất điều khiển... Điều khiển việc gì? Chủ yếu là việc trưng thu và phân phối tài nguyên, kể cả thuế khóa, để nuôi quân và bảo vệ triều đình ở trung ương. 

Trong mấy ngàn năm, mưu thuật chính trị của đa số quan lại là nếu ở trong triều thì phải ảnh hưởng được tới Hoàng đế hầu bảo vệ được quyền lực trong bộ máy công quyền; nếu ở địa phương thì ảnh hưởng được tới các quan tại trung ương hầu được thăng quan tiến chức - hoặc khỏi mất việc, bay đầu... Trong ngần ấy mưu toan, ai ai cũng nhân danh Hoàng đế, một người có "chân mạng đế vương", thừa "thiên mệnh" mà cai trị bàn dân thiên hạ.

Nhưng nội loạn vẫn có thể bùng nổ khi bộ máy công quyền ấy cấu kết với các phần tử ưu tú - giàu có và sáng suốt nhất ở từng địa phương - và đòi làm chủ một khu vực mà không công nhận quyền lực trung ương. Nội loạn bùng nổ nhiều lần trong lịch sử, khi quyền lực trung ương bị suy yếu vì triều đình mục nát, vì quan lại tham ô. Đó là chuyện tan. Khi có kẻ xuất chúng bước lên thống nhất thiên hạ bằng bạo lực thì quyền lực trung ương lại được tập trung rất chặt chẽ, đấy là chuyện hợp... 

Trên một lãnh thổ rộng lớn như vậy, xứ này có đủ tài nguyên để tồn tại trong chế độ tự cung tự cấp. Nếu muốn được trù phú hơn, Trung Quốc phải giao thương với bên ngoài. Trong một giai đoạn mấy ngàn năm, cõi "bên ngoài" ấy chưa là biển Đông vì xứ này không có một nền hàng hải như nhiều quốc gia duyên hải khác của nhân loại. Một thử nghiệm ngắn ngủi là các chuyến hải hành của Đô đốc Trịnh Hoà người Hồi giáo vào đời minh, đầu thế kỷ 15 rồi bị giập tắt. Họ quay vào trong, thành một cường quốc lục địa. Khi cần giao thương, ngả đường chủ yếu là "Con đường Tơ lụa" (Ti trù lộ) trên khu vực biên trấn qua Tân Cương vào Trung Á. Bảo vệ đường giao thương hiểm trở ấy là chiến lược an ninh và kinh tế. Trung ương cung cấp phương tiện phòng vệ cho các địa phương và đổi lại thì được các địa phương cung cấp tài vật trưng thu được trên đường giao thương.

Khi nhân loại bắt đầu bước qua giai đoạn công nghiệp thì cũng là lúc xuất hiện các pháo hạm Âu Châu, rồi Nhật Bản và Hoa Kỳ, ở ngoài biển Đông. Thế quân bình ngàn năm bị đảo lộn. 

Trung ương phải giao thương với bên ngoài theo những điều kiện do các cường quốc bên ngoài đặt ra. Vì lý do địa lý lẫn chính trị, việc giao thương đó lại tập trung ở các tỉnh duyên hải miền Đông Nam, nằm rất xa Bắc Kinh để trung ương khỏi bị nhiễm độc Tây dương. Đâm ra, rất cô đơn ở trên đỉnh, trung ương tại Bắc Kinh thấy là mình phải xử lý một lúc với hai thế lực đôi khi toa rập với nhau, là ngoại bang và các tỉnh duyên hải này. Trung ương viện dẫn "thiên mệnh" hay "Thánh hiền", các tỉnh thì viện dẫn thịnh vượng và tiến bộ. 

Bài toán hợp tan lại đặt ra. Nếu bế quan toả cảng để tập trung quyền lực thì xứ sở nghèo đi trong một thế "đại đồng" mà kiệt quệ. Nếu lại giao thương với bên ngoài để mở mang xứ sở thì trung ương bị suy yếu trong khi các tỉnh lại giàu mạnh hơn. Nhà Đại Thanh bị suy yếu dần trong thế kỷ 19 rồi tan rã dưới hai động lượng song hành là thế lực ngoại bang (chủ nghĩa tư bản!) và thế lực địa phương (chủ nghĩa cát cứ!). Mà chẳng thế lực nào lại có thể kiểm soát được cả lãnh thổ cho nên Trung Quốc đi vào nội loạn và nội chiến kéo dài....

Trong nhiều biến động chính trị của lịch sử xứ này, thành phần dân chúng đói khổ ở các vùng nội địa vẫn thường cung cấp nhân lực cho cách mạng đổi đời tại Trung Nguyên, là nơi có điều kiện sinh sống tương đối thoải mái hơn. Tần Thủy Hoàng đế hay Mao Trạch Đông cũng quy tụ nhân lực từ các khu vực ấy để tiến vào làm chủ Trung Nguyên. Trung Quốc đã tồn tại hơn hai chục thế kỷ với hệ thống chính trị đó. 

Bây giờ, tình hình đã khác...

***

Khi lên nắm quyền vào năm 1949, Mao Trạch Đông lập tức tập trung quyền lực vào trung ương, đưa quân đi xây dựng vùng trái độn ngoài phiên trấn là Tân Cương và Tây Tạng (trước sự câm nín đớn hèn của Tây phương vì quá mệt mỏi với Đệ nhị Thế Chiến), rồi ông phát huy chủ nghĩa đại đồng theo quan niệm và sự diễn giải của ông ta. 

Muốn phát triển xứ sở cho đại đa số dân nghèo - thành phần quần chúng của mình - bớt đói khổ, ông phát động "Bước nhảy vọt vĩ đại". Đó là giải pháp cách mạng kinh tế tại các công xã địa phương mà không đe dọa quyền lực của trung ương. Kết quả là một tai họa lịch sử làm 36 triệu người chết đói! Chìm sâu bên dưới bi kịch đó là một hiện tượng vẫn đang tiếp diễn: trung ương bị mù lòa về thông tin vì thống kê ở bên dưới đưa lên là những dữ kiện ảo. Mỗi cấp lại châm thêm một "hệ số tích cực", là thổi phồng thành quả, và tích lũy thành một báo cáo siêu thực hoàn toàn tách rời khỏi thực tế. 

Khi thấy quyền lực trung ương bị rung chuyển, Mao Trạch Đông thi thố loạt biện pháp thứ nhì: dùng quần chúng thanh niên sinh viên và nông dân đánh ngược vào cơ sở đảng, gọi đó là "Cách mạng Văn hoá Vô sản Vĩ đại". Người có công trong chiến lược quái đản này của Mao là Khang Sinh, trùm an ninh và mật vụ của Mao mà cũng là nhân vật thực tế chỉ đạo "Tứ nhân bang", kể cả nhân tình cũ là nàng Giang Thanh. Mười năm cách mạng hoang tưởng đó chỉ kết thúc với cái chết của Khang Sinh rồi Mao Trạch Đông, khiến Đặng Tiểu Bình có cơ hội trở về tranh thủ lại quyền lực đã mất. 

Xong rồi, Đặng Tiểu Bình tiến hành một cuộc cách mạng thật, là cải cách kinh tế và mở cửa ra bên ngoài, kể từ đầu năm 1979 trở đi (Sau Hội nghị kỳ ba của Ban Chấp hành Trung ương khoá 11 vào tháng 12 năm 1978). 

Sau khẩu hiệu "đại đồng" của Mao là khẩu hiệu "tiểu khang" của Đặng. Lấy chữ trong Kinh Thi, phần Đại Nhã, bài "Dân Lao", Đặng Tiểu Bình muốn cho dân nghèo đều được đủ ăn (khang tí tí thôi) bằng cách lấy tăng trưởng kinh tế làm thước đo cho sự thăng tiến chính trị của các đảng viên. Quả nhiên là khi trung ương hết tập trung kiểm soát kinh tế thì người dân được làm ăn thoải mái hơn, với kết quả là 800 triệu người đã thoát khỏi mối lo chết đói...

Nhưng, địa dư hình thể và chính trị độc đoán vẫn lại vận hành: ba chục năm sau khi cải cách, các tỉnh duyên hải làm giàu nhanh nhất, các đảng viên trong bộ máy quan lại cũng vậy. 

Nông dân khỏi lo chết đói thì lại thấy rằng mình vẫn tụt hậu, bị lọt sổ ở dưới. Và đất đai canh tác bị thu hẹp, bị cưỡng đoạt cho công cuộc kỹ nghệ hoá và đô thị hóa. Giữa các tỉnh với nhau, khu vực duyên hải cũng tăng trưởng mạnh nhất, bỏ xa hai khu vực còn lại. Hố sâu giàu nghèo bị đào sâu giữa các thành phần dân chúng và giữa các tỉnh. Giang Trạch Dân rồi Hồ Cẩm Đào đều đã thấy vấn đề này. 

Và lờ mờ nhìn ra viễn ảnh hợp tan.

Hơn mươi năm trước, Giang Trạch Dân và Chu Dung Cơ phát động phong trào "Tây Tiến" để kêu gọi đầu tư vào các tỉnh lạc hậu bị khoá trong lục địa ở hướng Tây. Nhưng thiên nhiên hiểm trở và thị trường lý tài đều thuộc loại cứng đầu cho nên phong trào không có kết quả. Hàng hóa sản xuất từ mấy nơi đó thì rẻ hơn thật, nhưng vận chuyển ra ngoài, tới vùng duyên hải để xuất cảng qua xứ khác lại tốn kém hơn nhiều!

Khi lên kế vị, thế hệ Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo cũng thấy ra mối nguy hợp tan đó. 

Họ lấy lại khẩu hiệu "tiểu khang" để nhắc nhở đến khối dân cùng khốn, họ quảng bá khái niệm "phát triển trên cơ sở khoa học" và xây dựng "xã hội hài hòa", tập trung nỗ lực vào một số ngành chiến lược như thép, than hay dầu, rồi tăng cường quyền hạn và phương tiện cho quân đội nhằm thể hiện ý chí "quật khởi hoà bình". Toàn những khẩu hiệu đẹp - mà sau nhiều năm thi hành vẫn chưa thấy kết quả.

Lãnh đạo Trung Quốc đang gặp lại bài toán muôn thuở là tập trung quyền lực về trung ương để gìn giữ ổn định, hay phân quyền cho các địa phương để phát triển, nhưng là phát triển không đồng đều trên một lãnh thổ có ba vùng tam phân về lợi tức và nhận thức. Chưa nói đến sự cấu kết của các thế lực ngoại bang hay doanh nghiệp ngoại quốc với các đảng bộ phú hào ở địa phương... 

Hấp dẫn lắm!

___

(Bài thứ hai trong loạt bài về Trung Quốc trên Việt Báo, ngày 21 Tháng Chín, 2009. Bản đồ mật độ dân số Trung Quốc năm 2000.)

Nguyễn Xuân Nghĩa - Huyền thoại Trung Quốc (I) Trung Quốc Vĩ Đại và những Vấn Đề Vĩ Đại (20 Tháng Chín 2009)

Nguyễn Xuân Nghĩa:

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (I) Trung Quốc Vĩ Đại và những Vấn Đề Vĩ Đại

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (II) Cái Nghiệp Hợp Tan 

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (III) Thống kê như gà gáy: - nội lực ra sao làm sao ta biết?

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (IV) Xã Hội Hài Hòa - Lãnh đạo mù loà và nguy cơ phân hoá

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (V) Tự Kỷ Ám Thị: Khi sự sợ hãi được định chế hóa

Nguyễn Xuân Nghĩa:

HUYỀN THOẠI TRUNG QUỐC (I)

Trung Quốc Vĩ Đại và những Vấn Đề Vĩ Đại

Mùng một tháng 10 2009, lãnh đạo Bắc Kinh rầm rộ tổ chức lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Cộng hoà Nhân dân Trung Quốc. Đây là một biến cố quốc tế vì được truyền thông quốc tế loan tải với nhiều bình luận, so sánh. Đa số trầm trồ ngợi khen những tiến bộ vượt bậc trong ba chục năm sau, kể từ 1979, nếu so sánh với ba chục năm trước, từ 1949 đến 1979. 

Cột báo này có loạt bài liên tục về Trung Quốc, nhưng từ một giác độ khác. 

Đó là giải phẫu huyền thoại Trung Quốc để phơi ra mặt trái biểu tượng quang hoa và thăng tiến mà Bắc Kinh muốn phóng chiếu ra ngoài với sự cổ võ của truyền thông quốc tế - nhất là truyền thông Mỹ. 

Mà vì sao lại truyền thông Mỹ?

Người Mỹ nói chung có đặc tính am hiểu hời hợt về lịch sử, địa dư và văn hóa của xứ khác. Điều này dễ thông cảm vì họ sống trong một quốc gia quá lớn, có quá nhiều sắc thái đa diện, được hai đại dương bảo vệ bên hai láng giềng yếu thế cho nên họ không sợ ngoại xâm. Lại thường gây ảnh hưởng ra ngoài hơn là bị nước ngoài chi phối như nhiều xứ khác. Đã hời hợt trong một quốc gia quá mạnh và quá trẻ, dân Mỹ thường có tâm lý lạc quan thái quá rồi sau khi hồ hởi sảng, họ cũng dễ hốt hoảng bậy và bi quan quá đáng khi gặp loại vấn đề mới. Mới đối với nước Mỹ, chưa chắc là đối với nước khác.

Hai chục năm trước, khi Liên bang Xô viết bị khủng hoảng, một học giả Mỹ đã vội kết luận "sự cáo chung của lịch sử" với hàm ý là sau khi chủ nghĩa phát xít rồi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ, thế giới đều thấy ra ưu điểm của kinh tế tự do và chính trị dân chủ. Sự thắng thế của nền dân chủ tự do ("chủ nghĩa tư bản dân chủ" cho dễ hiểu) là quy luật phổ biến sẽ chi phối quan hệ quốc tế sau thời Chiến tranh lạnh. Đấy là một bước ngoặt lịch sử cũng nghiêm trọng như Âu Châu sau giai đoạn "Chiến tranh Napoléon", từ 1806 trở về sau. Bài viết với đề tựa đó của Francis Fukuyama xuất hiện năm 1989, rồi được khai triển thành sách và là dấu mốc của hiện tượng hồ hởi sảng. 

Hai chục năm sau, là ngày nay, dân Mỹ đang hốt hoảng bậy. 

Kinh tế thị trường gây ra khủng hoảng cho nên cần sự can thiệp anh minh của chính quyền. Chìm sâu bên dưới là sự hoài nghi chủ nghĩa tư bản và thể chế chính trị dân chủ. Niềm tin về giá trị của quy tắc kết hợp kinh tế tự do với chính trị dân chủ - được quảng bá thời Tổng thống Bill Clinton qua tên gọi là "Washington Consensus" (‘Đồng thuận theo Washington’) - đã bị đả phá và lay chuyển từ gốc rễ. - đã bị đả phá và lay chuyển từ gốc rễ. 

Nỗi bi quan đó khiến một bỉnh bút khét tiếng của tờ New York Times là Thomas Friedman đã viết hôm mùng chín tháng Chín 2009 một bài kết án nền dân chủ Mỹ trong kế hoạch giải trừ nguy cơ nhiệt hoá địa cầu - chỉ vì khả năng cưỡng chống của đảng Cộng Hoà thiểu số. Tác giả có quyền bình luận như vậy vì tầm nhìn nông cạn của ông ta. Nhưng từ đó lại ngợi ca ưu thế độc đảng của Trung Quốc trong việc kiểm soát khí thải và bảo vệ môi sinh, ông bỗng thành người Mỹ điển hình. Ngây ngô!

Với tâm lý hoảng loạn như vậy, trong khi Bắc Kinh ra sức tuyên truyền thì truyền thông Mỹ tất nhiên càng chú ý đến trường hợp Trung Quốc: cường quốc kinh tế đang lên, sẽ vượt Nhật và bắt kịp Mỹ. Trước mắt thì sẽ ra khỏi nạn suy thoái kinh tế sớm hơn các nước khác sau các biến động kinh tế tài chánh 2007-2008 từ vụ bể bóng đầu cơ Âu rồi Mỹ trên thị trường gia cư địa ốc….

Lãnh đạo Bắc Kinh có nỗ lực tuyên truyền - và mua chuộc - để truyền thông, một số nhà đầu tư hay doanh gia càng củng cố lập luận đó trong dư luận Hoa Kỳ và cả thế giới. Nhiều người Việt ta ở tại Mỹ không khỏi bị ảnh hưởng và tiếp tục suy luận theo chiều hướng đó, đến độ đã có người tưởng rằng có học vội kết luận rằng Trung Quốc quá mạnh cho nên Việt Nam ta chẳng làm gì được. 

Chi bằng đầu hàng, như lãnh đạo Hà Nội đang muốn?

Tại Việt Nam, nhiều người cũng quan sát Hoa Kỳ - trong tinh thần vừa ham vừa sợ - và muốn biết dân Mỹ nghĩ gì về Trung Quốc. Nếu lại thấy một số truyền thông Hoa Kỳ ngợi ca Trung Quốc, thậm chí đề cao một "Beijing Consensus" như phản biện của "Washington Consensus", họ có thể tuyệt vọng. Hoặc đành tin rằng Hà Nội có lý khi đi theo chiến lược Trung Quốc, và phục tòng Bắc Kinh.

Vì những yếu tố rất Mỹ đó, người viết phải đi ngược dòng - dù là rất lâu - để tìm hiểu mặt trái của huyền thoại Trung Quốc và kết luận về nguy cơ khủng hoảng tại một quốc gia vĩ đại có những nan đề vĩ đại không kém. Cơ sở phân tách tất nhiên không tập trung vào những luận giải xuất phát từ Trung Quốc hay Hoa Kỳ. Chúng ta cần nhìn sâu hơn, xa hơn và khách quan lạnh lùng hơn về sự thịnh suy của Trung Quốc. 

Vì nó ảnh hưởng đến Việt Nam.

***

TINH THẦN PHỤC TẦU

Cách đây sáu bảy năm, tháng Chín năm 2004, nhật báo The Wall Street Journal - theo xu hướng kinh tế tự do và chính trị bảo thủ - có một bài viết lạc quan của hai tác giả David Wessel và Marcus Walker về tình hình kinh tế toàn cầu. Bài viết này đáng chú ý vì tham khảo ý kiến của hơn một chục kinh tế gia đã đoạt giải Nobel Kinh tế, tham khảo về những quốc gia nào họ cho là có chính sách kinh tế gần như đúng đắn nhất.

Nhiều người không trả lời câu phỏng vấn hóc hiểm ấy - một sự phê phán về kinh tế chính trị học - nhưng Na Uy và Hoa Kỳ mỗi nước được hai phiếu ngợi khen! Chỉ mấy năm sau, là ngày nay, Hoa Kỳ là con bệnh kinh tế của thế giới và chánh sách kinh tế của Mỹ dưới thời Bush là một trọng phạm! Thế nào là đúng hay sai bây giờ?

Câu hỏi ấy khiến ta chú ý đến Trung Quốc. 

Kinh tế gia Kenneth Arrow, Khôi nguyên Nobel ở tuổi trẻ nhất, 51 tuổi vào năm 1972, thì phê phán chế độ chính trị Trung Quốc nhưng ngợi khen Trung Quốc, Đài Loan và Nam Hàn trên cơ sở của thành quả vào thời đó. Giáo sư Vernon Smith của Đại học Chapman (tại Quận Cam của California), theo xu hướng kinh tế tự do tuyệt đối - có thể đồng nghĩa với bảo thủ - đoạt Nobel Kinh tế năm 2002, thì khen là Trung Quốc đã tiệm tiến chuyển hóa đúng hướng. 

Giáo sư Harry Markowitz, một nhà lý luận tài chánh về kinh toán học và Khôi nguyên Nobel năm 2002, thì khen rằng Trung Quốc đứng sát Hoa Kỳ về chánh sách kinh tế. Một kinh tế gia thuộc xu hướng thiên tả là Joseph Stiglitz, thần tượng của nhiều nhà kinh tế trong nước, giải Nobel năm 2001, từ chối chấm điểm, nhưng nhắc tới Trung Quốc như có thành tích kinh tế cao nhất thế giới.

Tổng cộng là Trung Quốc đoạt bốn giải thuộc loại danh dự từ những người mà chúng ta phải tin là am hiểu về kinh tế hơn thiên hạ. 

Trước những phán đoán khách quan như vậy, làm sao thiên hạ không thấy khâm phục? Nếu lại có đôi chút hiểu biết về kinh tế thì chỉ cần vạch tiếp đường tuyến của những thành quả đã qua vào một tương lai sẽ tới, người ta phải thấy vị trí vĩ đại của Trung Quốc trong thế kỷ 21. 

Rồi kết luận đầy vẻ khoa học về ưu điểm của "xã hội chủ nghĩa với màu sắc Trung Quốc", hoặc chiến lược phát triển "kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa" - market socialism - mà Hà Nội tự xưng là đang tiến hành. Nếu lại đối chiếu với cuộc tranh luận thời thượng ngày nay về những tệ nạn của kinh tế thị trường và chính trị dân chủ tại Hoa Kỳ, thì chiến lược của Trung Quốc quả là hấp dẫn. 

Và sức mạnh Trung Quốc là một khách quan khó cưỡng nổi...

Chúng ta cần đi xa hơn kinh tế học, đi sâu vào địa dư, lịch sử, văn hoá và chính trị của Trung Quốc thì mới nhìn ra những bất toàn của chiến lược phát triển này. Và may ra thấy trước nguy cơ khủng hoảng. Vì vấn đề không chỉ thu gọn vào những mâu thuẫn căn bản giữa quy luật của thị trường tự do ở dưới và ý chí của chính trị độc tài ở trên. 

Mâu thuẫn ấy, ta có thể thấy tại nhiều nước Đông Á đã nhân danh "giá trị văn hoá Á châu" mà hạn chế tự do chính trị để dồn sức vào phát triển kinh tế. Các quốc gia đó đều lần lượt chuyển hoá qua chế độ chính trị dân chủ hơn và nhờ đó cải thiện được việc sung dụng tài nguyên một cách tối hảo cho đại đa số dân chúng. 

Vấn đề của Trung Quốc nó sâu xa hơn vậy, hơn Singapore hay Đại Hàn, Đài Loan, vì nằm trong nền tảng địa dư văn hoá xứ này và giải thích chuyện "hợp-tan" đã thấy trong lịch sử Trung Quốc. Nó cũng tiên báo khủng hoảng khó tránh trong tiến trình tập trung quyền lực quốc gia và phân quyền từ trung ương xuống địa phương - kể cả việc Đại hội đảng sắp tới sẽ chọn người kế vị thế hệ lãnh đạo hiện nay. Cụ thể thì nó khiến ta nên xét lại các thống kê kinh tế ngoạn mục của Trung Quốc. Chiến lược hơn, nó soi sáng cách ứng xử của Bắc Kinh với thế giới trong khi vẫn đề cao một chuỗi chủ trương hoa mỹ, nào là "quật khởi hòa bình" (peaceful rise), "xã hội hài hoà" ("hoà hài xã hội" theo ngữ pháp của họ) hoặc "xã hội tiểu khang" mà họ lượm ra từ... Kinh Thi.   

Quốc gia vĩ đại này đang gây ra những thách đố sinh tử cho Việt Nam nhưng lại có nhiều vấn đề vĩ đại khiến khủng hoảng lại dễ bùng nổ. Khi bùng nổ thì cũng trực tiếp ảnh hưởng đến Việt Nam. Vì vậy, chúng ta nên kiên nhẫn tìm hiểu, trong khi thiên hạ om xòm đốt pháo bông mừng ngày "Quang Diện Trung Hoa"...

___

(Đây là bài đầu tiên trong một loạt năm bài viết liên tục trên Việt Báo về “Huyền Thoại Trung Quốc”, khởi sự từ ngày 20 Tháng Chín, 2009. Hình minh diễn: ‘Trường thành cũ trong sương mù’.)

Tiến đi du lịch

http://my.opera.com/yentho12c1/albums/show.dml?id=890787
http://my.opera.com/yentho12c1/albums/show.dml?id=769910

CỤ ĐỒ 2009

CỤ ĐỒ 2009

Viết bởi hoaphonglan 00:18 |  Đường dẫn cố định |  góp ý (1) |  Trackbacks (0) | Edit | Thơ cóc

Cụ đồ 2009
Năm nay hoa đào nở
Có nhiều ông đồ già
Bầy mực Tàu giấy đỏ (đoạn này chôm của Vũ Đình Liên)
Viết chữ nét như hoa

Khai xuân chưa đặt bút
Chưa thấy khách xuân xưa
Nhưng CA ngập phố
Chạy như chuột phải mưa

Mực Tầu văng tung tóe
Giấy đỏ xé tanh bành
Còn đâu là chữ nghĩa
Cụ đồ mặt tím xanh

Ai biết xuân chăng tá?
Ai biết đời người ta
Ai biết quan là giặc
Giặc chẳng ở đâu xa

50 phần trăm nhé
Không nghe thì biến ngay
Chữ viết ra để bán
Nào ai buôn chữ này...

Hai tay cụ đồ vái
Trời xanh ở trên cao
Cũng đành rơi giọt lệ
Đâu có biết làm sao?


*Cỏ hoang*

http://hoaphonglan.vnweblogs.com/post/9171/132122

13 Nov, 2008

KHÔNG LÀM CƯỚP THÌ LẤY GÌ SỐNG?

Viết bởi hoaphonglan 20:37 |  Đường dẫn cố định |  góp ý (21) |  Trackbacks (0) | Edit | Thơ cóc

Cầm dao đi cướp ngân hàng,
Công an bắt được mang về hỏi cung:

Chồng thì bị cấm công nông
Cả ngày chỉ biết chổng mông nằm chờ (hỗ trợ nghề mới)
Lũ con còn nhỏ bơ vơ
Cơm đong từng bữa vật vờ thảm thương
Nay lại hè thoáng thông đường
Hàng rong cấm bán hết đường mưu sinh


Bác Hồ, ới Bác Hồ ơi
Khi xưa bác dạy, bao lời bác răn
Lời rằng vì nước vì dân
Kẻ làm cán bộ đội dân lên đầu
Chớ ham đục nước thả câu
Ép cho dân khổ, ông trời chẳng tha
Lời Bác văng vẳng vậy mà
Đến nay chúng đã quẳng cha đi rồi
Cán bộ nay là "cậu giời"
Tham lam vơ vét, lại đè nén dân
"Lấy dân làm gốc" - đếch cần
Dân đen "làm guốc" là phần đúng hơn
Nếu như nay Bác vẫn còn
Thì câu bác dạy có còn ngân vang?
*HPL*

Yếm đào - Hồn Việt đi cùng năm tháng

Yếm đào dành cho tầng lớp thị dân Thăng Long đẹp đến mức, đầu thế kỷ 20, khi hai họa sĩ "Tây học" Lê Phổ và Cát Tường phát minh áo dài tân thời, thì vẻ đẹp tân kỳ, pha trộn hài hòa Ðông - Tây vẫn cứ phảng phất, lưu giữ lại một phần vẻ đẹp của chiếc yếm thắm thuở nào.

Hình ảnh thiếu nữ Hà Nội xưa đã uyển chuyển đi vào thi ca, hội họa, đặc trưng nhất là những bức tranh "Tố nữ" của các nghệ nhân tranh dân gian Hàng Trống với hình ảnh các thiếu nữ mang vẻ đẹp thanh thoát, kín đáo phô ra đường nét rất đài các, tinh tế nơi phồn hoa đô thị. Có ý kiến từng nhận định rằng, ngay trong những bộ quần áo cần lao giản dị, người Tràng An vẫn đượm vẻ phong lưu, bởi lẽ vẻ đẹp thanh lịch của người con gái đất kinh kỳ được tỏa ra từ phong thái điềm tĩnh, đoan trang, nhàn hạ. Thế nên, hình ảnh chiếc yếm đào vừa trực tiếp, vừa gián tiếp thể hiện thành công đề tài tình yêu trong ca dao Việt Nam. Dải yếm đã "đặc tả" tương đối đầy đủ, trọn vẹn, sâu sắc những cung bậc phức tạp của tình yêu - nguồn cảm hứng muôn đời của thi ca nhân loại: Trời mưa trời gió kìn kìn/ Ðắp đôi dải yếm hơn nghìn chăn bông.


Cô thôn nữ tóc vấn khăn, yếm cổ xây hoặc cổ viền với quần sồi, quần lĩnh mộc mạc là hình ảnh tiêu biểu cho lối ăn mặc xưa. Chiếc áo yếm của người phụ nữ Việt Nam xưa trông thật đơn giản, nhưng đong đầy vẻ đẹp e ấp, thầm kín của thiếu nữ.

Yếm đào có nhiều loại khác nhau như yếm cổ xẻ, mới hơn là yếm cổ kiềng. Những dải yếm với màu sắc khác nhau từ hai mép yếm buộc choàng sau lưng, dải thừa buông xuống váy. Các cô gái thị thành thích mặc yếm trắng, yếm hồng, còn ở nông thôn mặc yếm nâu, hoa hiên, khi lễ hội là yếm đào, yếm đỏ...

Theo dòng thời gian, cuộc sống thay đổi từng ngày, nhưng sự độc đáo và đặc sắc của áo yếm dường như là một vẻ đẹp vĩnh hằng. Yếm có mặt từ thuở trong nôi tới khi có sự gặp gỡ Đông Tây, để từ đó người phụ nữ lựa chọn, nhập thân chiếc yếm cổ truyền vào chiếc nịt ngực hiện đại.

Ngày nay, trong cuộc sống hàng ngày, người ta không còn mặc yếm nữa. Nhưng không phải vì thế mà giá trị nghệ thuật của nó bị mất đi. Ta có thể thấy những cô áo yếm với áo tứ thân, nón quai thao tại những ngày hội hoặc nghe hát chầu văn. Vẫn là nó, vẫn đơn giản mà cuốn hút kỳ lạ không gì thay thế được. Và cũng chính vì vậy mà nó vẫn tiếp tục là nguồn cảm hứng sáng tác không chỉ cho thơ ca hiện đại mà còn cho các nhà tạo mẫu. Những bộ trang phục cách tân dựa trên hồn của chiếc áo yếm luôn luôn đầy sự khám phá và sáng tạo. Thiếu nữ Việt ngày nay vẫn lựa chọn trang phục áo yếm để lưu giữ những bức ảnh với nét đẹp tuổi xuân e ấp và tràn đầy sức sống.

Dạ Hương.

Chúng nó làm khổ dân

Hà Nội cấm vận hàng rong http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=266535&ChannelID=3

Chợ Bưởi (Thái Thăng Long, Việt Nam) http://thivien.net/viewpoem.php?ID=6882

Lão nhớ một lần đang đứng ở phố Bà Triệu, có một cô bé gánh hàng rong đi qua mời:
- "Bác ăn giùm cháu mấy quả hồng!" (trông lớn thế, mỗi tội bịt mặt kín, mà kêu mình là bác, chẳng nhẽ mình già vậy sao - không phải, người bán hàng rong thường vẫn lễ phép quá mức như thế!)
- "Hồng xiêm Xuân Đỉnh à? ừ thì em gọt cho anh thử một quả xem sao?"
Vội vàng đặt gánh hàng xuống, động tác nhanh nhẹn và có vẻ rất vui, cô gái gọt thoăn thoắt quả hồng, bổ ra rồi đưa cho mình. Hồng xiêm cát Xuân Đỉnh, tươi rói, ăn đến đâu biết đến đó, mát lừ và ngọt lịm.
- Em bán thế nào?
- Dạ 1000 ba quả.
- Có lẽ đâu thế?
- Dạ, nếu bác mua nhiều thì 1000 bốn ạ.
- À không, là sao lại rẻ thế?
Cô gái bỏ chiếc nón có cái khăn bịt mặt ra cười rất tươi - ôi, cô bé còn trẻ quá, mà đã phải vất vả thế này, nước da đen vì sạm nắng không làm cho gương mặt của cô bị già đi. Vẫn nụ cười rạng rỡ, cô nói:
- Cháu chưa thấy khách nào lại như bác, ai lại chê rẻ bao giờ.
- Còn gọi anh là bác, xưng cháu thì anh không mua đâu.
- Cháu... - cô gái biết thẹn, đỏ bừng mặt.

Người bán hàng rong đa số là bán sức để kiếm cơm. Họ đang lao động lương thiện, họ có lỗi gì đâu, tại sao lại cấm? Cấm họ làm ăn lương thiện, phải chăng muốn đẩy họ vào con đường bất chính?

Phụng thiên thừa vận, hoàng đế chiếu viết: vì sự văn minh của đô thị từ nay trẫm ra lệnh "cấm bán hàng rong!"

Dân đen ngửa cổ kêu trời:
Từ nay con sống bằng gì hỡi ông
Trời rằng: nếu chết, trôi sông
Con tao đã cấm, cả ông cũng thùa (thua)

Trên ti-vi có một ông tai to mặt lớn nói: "bà con bán hàng rong nên kiếm một việc khác mà làm".

Có một thằng điên điên đang xem ti-vi buột miệng văng tục:
"M... khỉ, nói như ông tôi nói còn hay hơn. Cái nghề bán hàng rong là cái nghề thượng đẳng rồi, một ngày cuốc bộ mấy chục km đường, chỉ để kiếm chút cơm nuôi con. Nếu có nghề khác đỡ sướng hơn thì làm đ... gì người ta phải đi bán hàng rong. Chẳng nhẽ tôi lại dán băng dính vào mồm ông."

Nếu lãnh đạo không phải là lũ ếch, thì hãy làm gì để phát triển kinh kế, chống tham nhũng triệt để. Khi ấy đời sống người dân lao động được nâng cao, lúc ấy lại chẳng phải vật nài họ đi bán hàng rong để lấy lại hình ảnh xưa ấy chứ!

Cấm bán hàng rong, người nghèo càng nghèo thêm, liệu an ninh có còn được bảo đảm.

Những kẻ hoài cổ sẽ không còn nghe thấy tiếng rao "phớ... ớ... ớ..." dọc phố những chiều hè... Những sáng mùa đông không còn nghe tiếng "khúc... ơ..." Những gánh quả tươi mùa nào thức ấy, những gương mặt muôn vẻ đời thường tươi rói khi một ngày chỉ kiếm được ba cân gạo... (mấy câu này là đạo văn của Hoa Pion)

Lão cũng hoài cổ mất rồi.

Hoa Pion: Cấm hàng rong, cấm được hay là lại một cuộc "bắt cóc bỏ đĩa"? http://nhipcauthegioi.hu/modules.php?name=News&op=viewst&sid=1449

(Hoa Pion kiểm duyệt bài của lão, nhưng lão sẽ đăng nguyên bài của Hoa Pion)

Hôm nay mình đọc trên Tuổi Trẻ bài này: Hà nội cấm vận hàng rong.

Phải nói là mình hơi rầu. Mình tưởng tượng đến cảnh không còn tiếng rao đêm, những "Khúc ơ" làm ấm mùa Đông, những "Phớ..."... làm mát mùa Hè. Tưởng tượng ra cảnh không còn cốm sữa vỉa hè với đôi mủng mang mùa Thu vào phố, không còn những chổi lông gà, dép nhựa lang bang xuất hiện rất kịp thời những khi người cần đến, những xe thồ lọ hoa men rạn men dầy chở từ Bát Tràng ra, những gánh hàng hoa đem hoa qua các phố, làm dịu mắt những người đang nhức đầu vì chỉ thấy tuyền người là người trên đường, mà người thì sao - đầu bảo hiểm, mắt kính đen, ngang tai là khẩu trang kín mít!

Có người bảo mình hoài cổ. Những người cứ thích hoài cổ không làm Hà Nội hiện đại được lên, không làm cuộc sống Hà Nội khá lên được!

Mình không biết!

Có lẽ mình lạc hậu thật. Hoài cổ là điều khó tránh khỏi. Thế nhưng, trước khi ra lệnh cấm hàng rong, chính phủ đã nghĩ đến việc bày cho những người vốn sống và nuôi sống cả gia đình bằng gánh hành rong ấy cách sống nào khác hơn chưa? Họ đã được thông báo và làm công tác tư tưởng để thấu hiểu và thấm nhuần cái lợi của sự cấm đoán này chưa? Họ sẽ được chỉ một chỗ đứng bán hàng chăng? (Vô hình trung lại thêm ra biết bao cái chợ nhếch nhác, còn nhếch nhác hơn cả việc để hàng rong thoắt ẩn thoắt hiện khắp nơi. Và đương nhiên, các sự đứng một chỗ chắc không thể đem lại cho những người vốn ngắn thu được lợi nhuận bằng việc chịu khó đi rong các phố được!)...

Theo như bài báo kể, thì những người làm nghề này sẽ "chạy", "trốn", "lủi".. Tức là hàng rong vẫn có, và chính phủ sẽ tốn tiền cho những lực lượng cảnh sát đi càn, đi dẹp họ. Và cuối cùng vẫn cứ là cảnh "bắt cóc bỏ đĩa". Chính phủ có đủ tiền để tiếp tục việc này mãi không nhỉ?

Mình chẳng biết gì nhiều. Chẳng dám lạm bàn. Cơ mà, hình như có ông tiến sĩ kinh tế nào bảo là, việc bán hàng rong sẽ là một trong những hình thức giúp đỡ dân, chính phủ vượt qua tình hình lạm phát cơ đấy. Đúng sai ra sao, chắc phải hỏi lại xem lý lẽ người ta thế nào.

Mình nói chung thích mua hàng của các gánh hàng rong! . Nhìn cứ vui mắt làm sao ấy. Giá cả lại không quá cao, niềm vui mua rẻ có được mỗi ngày ... Với lại cũng là đặc điểm đáng yêu của phố phường Hà Nội. Hic, Hà Nội hiện đại được, theo mình, không nhờ vào việc vắng các gánh hàng rong, mà nhờ vào việc khác kia. Ví dụ, hệ thống thoát nước được kiện toàn để không còn cảnh phố ngập sau cơn mưa không quá to. Ví dụ, nâng cao dân trí dân sinh, sao cho dân ý thức được lợi chung, ích lợi cộng đồng - từ đó không còn cảnh rác rưởi vứt tràn phố, người mặc may ô đi phấn khởi trên đường, xe cộ thấy đèn đỏ thì phóng ào ào nữa... Ví dụ, kẻ vạch qua đường cho dân có chỗ đi qua và chỉ qua đường ở chỗ quy định thôi (hình như cái này làm rồi à? ). Hoặc không thì, quy định hình thức của các gánh hàng rong, để nhìn không quá cồng kềnh, lếch thếch., quy định địa bàn nào không được hoạt động để họ tránh.. vân vân...

Ôi, nói chung là nhiều băn khoăn quá, khi nghe một lệnh cấm!

metlamroiday đã viết:- nếu bạn là ... thì bạn có thấy TRĂN TRỞ vì TRÁCH NHIỆM bản thân trước dân tộc và chính con cháu của bạn hay ko?
đừng nói với tôi rằng : tất cả vì con em chúng ta- kệ cha tương lai con em... chúng nó nhé
cả dân tộc thấp kém thì con cháu bạn dù đi đâu cũng chỉ là dân thấp kém thôi - bạn hãy nhớ 

Để trả lời giai đoạn hai của đề tài này, tôi xin phát biểu quan điểm cá nhân về cái này một chút.
Nhưng để nói cho rõ ràng, tôi buộc phải đả động tới chính trị, do đó những gì tôi nói sau đây là vi phạm nội qui diễn đàn. Vậy các bác mod hoàn toàn có quyền xén hoặc xóa luôn cũng chẳng sao.
Ở trên ông nói @nếu là ... thì có thấy TRĂN TRỞ vì TRÁCH NHIỆM@ ở cái chỗ 3 dấu chấm ông không dám phát ngôn vì ông nghĩ là sẽ đụng chạm đến chính trị. Tôi khẳng định với ông cái danh từ "lãnh đạo" không phải là vấn đề chính trị, mà cái "cách thức người ta bò lên chức vị đó" mới là một phạm trù chính trị.
Thử hỏi một hệ thống chính trị mà cả 3 quyền: lập pháp, hành pháp, và tư pháp đều không phải do chính lá phiếu của dân bầu ra thì lấy đâu ra TRĂN TRỞ và TRÁCH NHIỆM?
Ông hoặc bất cứ ai có thể hoàn toàn đập thẳng vào mặt tôi cái câu "rõ ràng là dân bầu đấy chứ!". Vânggggggggggg... Đúng vậy đấy!
- Hành pháp: Tổng thống có lấy phổ thông đầu phiếu hay không? Có ai biết đến tổng thống trước khi ông ấy lên ngai vàng hay không?
- Lập pháp: Các vị dân biểu và các vị đại biểu hội đồng nhân dân thì đúng là phổ thông đầu phiếu, nhưng thực chất nó thế nào? Sau khi là dân biểu rồi thì quyền lực đến đâu? hay là làm theo lệnh của ai? tại sao có những đạo luật quan trọng ảnh hưởng đến đời sống của hàng triệu người dân mà dễ dàng thông qua thế? (một ví dụ: là đưa Hà Tây về Hà Nội - thảo luận lần thứ nhất có 2 ngày, không trưng cầu dân ý, biểu quyết luôn). Tại sao có những vấn đề quan trọng nhẽ ra phải được quốc hội thông qua (theo hiến pháp) như hiệp định biên giới, hiệp định Vịnh Bắc Bộ,... không đệ trình quốc hội mà sao chẳng dân biểu nào chất vấn? Vậy quyền lực của các vị là cái gì? Hội đồng nhân dân các thành phố liệu có đúng là do dân bầu không? Khi chỉ vì muốn "đẹp cái mã ngoài" mà nhà cầm quyền ra lệnh cấm hàng rong "mưu sinh". Tại sao không ông hội đồng nào lên tiếng? Đẹp hay không trước hết phải từ tấm lòng chứ?... Còn rất nhiều chuyện khác nữa, nhẽ ra kẻ làm dân có quyền "dân biết, dân nói, dân làm, dân kiểm tra"...
- Tư pháp: Có bao giờ ở ta nghe thấy việc ông chánh án tòa phải tranh cử chưa nhỉ? phải lấy phổ thông đầu phiếu chưa nhỉ? Vậy khi ông ấy được ai cho làm chánh tòa thì ông ấy phải làm theo lệnh của người đó. Do đó bộ luật do bên lập pháp làm ra có cần ông chánh tòa xem xét đến hay không?


Thưa ông Metlamroiday và các ông, nếu chưa trả lời được vấn đề TRĂN TRỞ và TRÁCH NHIỆM thì những câu hỏi 1, 2, 3 của ông ở trên chẳng trả lời để làm gì.

Đọc cái trưng cầu dân ý ở dưới, các bác sẽ thấy những gì tôi phát biểu sẽ bị chụp cho cái mũ "phản động"

Không đưa ra trưng cầu ý dân có tính bắt buộc về những vấn đề sau: Hệ thống chính trị và thể chế chính trị; những vấn đề đã được khẳng định trong Cương lĩnh của Đảng Cộng sản VN; nghị quyết các đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản VN; các luật thuế, ngân sách nhà nước, chính sách giá cả; chính sách dân tộc, tôn giáo; các vấn đề rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ Quốc hội; các vấn đề đại xá, đặc xá.

Những vấn đề đưa ra trưng cầu ý dân trên phạm vi cả nước bao gồm: Thông qua hiến pháp mới, thông qua bổ sung, sửa đổi hiến pháp hiện hành; những vấn đề quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội có ảnh hướng tới sự phát triển bền vững của đất nước; những vấn đề quan trọng khác theo quyết định của Quốc hội.

Quốc hội có quyền quyết định trưng cầu ý dân đối với những vấn đề về sửa đổi hiến pháp, những vấn đề liên hệ đến vận mệnh quốc gia và những vấn đề quan trọng liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc vùng lãnh thổ, việc chia tách, thay đổi ranh giới hành chính cấp tỉnh.

Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước có quyền nêu sáng kiến trưng cầu ý dân đối với những vấn đề về sửa đổi hiến pháp, những vấn đề liên hệ đến vận mệnh quốc gia và những vấn đề quan trọng liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc vùng lãnh thổ. Sáng kiến trưng cầu ý dân được thông qua nếu có quá bán số đại biểu Quốc hội tán thành.

http://hoaphonglan.vnweblogs.com/post/9171/100129 

Làm gì để thay đổi thế giới?

Hôm nay vừa ngồi xem bộ phim "Evan Almighty" (Evan Thượng Đế) - thấy những nhà chuyên môn dịch là "Evan quyền năng".
Nói về tiếng Anh thì lão thuộc dạng gì nhỉ? à... mấy bé xinh xinh trẻ trẻ gọi trình độ tiếng Anh của lão là "vịt chặt chân"... hì hì... Kệ... lão cứ xem đấy, nghe bập bõm vài câu, còn đâu là xem hình đoán ý thì chết đếck ai?

Evan Baxter vốn là một phát thanh viên (newsman) của đài truyền hình địa phương. Từ lãnh vực truyền thông, Evan nhảy sang con đường chính trị, cương lĩnh tranh cử nghị sĩ của Evan là "LÀM THAY ĐỔI THẾ GIỚI (CHANGE THE WORLD)".
Sau khi trúng cử dân biểu, Evan chuyển đến văn phòng mới, và chuyển gia đình gồm 1 vợ và 3 con trai đến một ngôi nhà mới ở ngoại ô phía bắc Virginia. Tuy nhiên, Evan vẫn không biết phải bắt đầu thế nào để "làm thay đổi thế giới".
Đêm đầu tiên nằm bên cạnh "mật ngọt" (honey - trong phim nó gọi thế... hì... hì...), Evan thao thức và không ngủ được. Quì xuống, Evan bắt đầu cầu nguyện, sau khi đã cảm ơn Chúa (God) vì một loạt những gì mà Evan nhận được như một gia đình hạnh phúc, một ngôi nhà mới, một công việc như ý nguyện. Cuối cùng Evan cầu Chúa mách cho, giúp cho anh ta "thay đổi thế giới". Thế là mọi chuyện bắt đầu.
Sáng hôm sau, chuông đồng hồ báo thức đúng vào lúc 6 giờ 14 phút, trên mặt đồng hồ có dòng chữ "Genesis". Mấy ngày liền dãy số 6-14 (six fourteen) liên tục xuất hiện trước mặt Evan. Một thùng đồ làm mộc (carpenter tool) được gửi đến trước cửa nhà, sau đó là gỗ cũng được chuyển đến. Những con thú hoang bắt đầu bủa vây Evan.
Evan phát hiện ra rằng số 6:14 là số hiệu của một chương trong Kinh Thánh (Bible) sách Genesis, trong chương này nói đến việc Chúa hướng dẫn Noah đóng con tàu gỗ (God instructs Noah to build the ark).
Rồi Thiên Chúa xuất hiện, bí mật lệnh cho Evan đóng một con tàu gỗ (ark) vì sắp có lụt (flood) lớn xảy ra. Mọi người bắt đầu nghĩ rằng Evan mắc chứng khủng hoảng tinh thần của tuổi trung niên (extraordinary mid-life crisis). Ba con trai của Evan giúp anh ta đóng tàu (ark). Nhưng Joan, vợ Evan thì không muốn, cô cảm thấy thật là lúng túng (embarrassing). Cô nói với Evan rằng cô muốn anh trở lại là chồng của cô ấy. Buồn nản Joan dẫn 3 con về bà ngoại.
Chúa cũng mách cho Evan rằng lũ lụt sẽ xảy ra đúng lúc giữa trưa ngày 22 tháng Chín (God tells Evan the flood will come September 22 mid-day).

Một lần bốn mẹ con ăn tối trong nhà hàng, Thiên Chúa xuất hiện trước mặt Joan trong vai một người phục vụ bàn (waiter). Ngài kể với Joan rằng Chúa không cho cái gì mà Chúa chỉ tạo cơ hội để mình có cái đó, Chúa không bảo người ta kề vai sát cánh mà Chúa chỉ tạo cơ hội để người ta kề vai sát cánh (God doesn't give a family togetherness, he gives the opportunity for families to be together).
Nghĩ thông được mọi chuyện, Joan đưa các con quay về, nói với Evan "thuận vợ thuận chồng, tát Bể Đông cũng cạn" (side by side). Bốn thành viên gia đình Evan - Joan cùng những con thú hoang cùng chung sức đóng tàu (ark).
Ngày 22 tháng Chín, tàu vừa đóng xong, rất nhiều người tụ tập truyền hình đưa tin, họ cười nhạo Evan.
Những người bạn ở văn phòng nghị sĩ của Evan tại Quốc hội (Congress) cũng đến và tiết lộ với Evan rằng dân biểu (congressman) Long khi xây dựng đập nước gần đó, đã bớt xén để tiết kiệm tiền. Họ yêu cầu Evan đứng ra đấu tranh để hạ bệ Long. Evan nói lúc này không quan tâm đến chính trị.
Trời quanh mây tạnh, không có dấu hiệu của mưa bão, với cây gậy mà Chúa ban cho, Evan đã đưa được đàn hoang thú lên tàu.
Đột nhiên mây kéo tới, trời đổ mưa, đứng trên mũi tàu, Evan kêu gọi mọi người hãy cùng lên để tránh lụt, nhưng không ai lên cả. Mưa tạnh trong khoảnh khắc, họ cười vào mũi Evan.
Chợt nghĩ tới cái đập nước, Evan nhìn về phía đó, vội vàng quay lại phía những người đứng bên dưới, anh gào lên lạc cả giọng: "Lên tàu ngay" (Board on the ark! Now!).
Đúng lúc ấy một tiếng nổ lớn phát ra từ phía đập nước, mọi người kinh hoàng trong 1 giây rồi ùa nhau chạy lên tàu (panic overtakes everyone and they board the ark).
(đoạn tiếp theo xem phim sẽ rõ)


Phim có nội dung nhân văn, trong phim có những tình tiết gây cười, cảnh phim phù hợp với mọi lứa tuổi...

Đoạn cuối Evan gặp lại Chúa: "làm gì để thay đổi thế giới? - hãy làm bất cứ một việc tốt nào đó bất cứ khi nào" (the way to change the world is by doing one Act of Random Kindness ("ARK") at a time)








http://hoaphonglan.vnweblogs.com/post/9171/100092